Oto grzechy naszej intuicji!


Emocje, Kompetencje / środa, Lipiec 18th, 2018

Słyszymy go czasem – wewnętrzny głos, który ostrzega nas przed czymś albo przeciwnie – zachęca. Głos intuicji – dzięki niej co dzień podejmujemy tysiące decyzji, czasem niezwykle trafnych, czasem wręcz przeciwnie. Jak go słuchać i nie dać się sprowadzić na manowce?

Intuicja to przeczucie – wrażenie, przestrach, wgląd – pierwsza myśl, która nie wymaga wysiłku i nie wynika z racjonalnych przemyśleń – twierdzi prof. David G. Myers, psycholog społeczny i badacz intuicji.

To przeczucie rodzi się dzięki procesom umysłowym, które przebiegają poza kulisami świadomości. Nasz intuicyjny umysł pracuje bez ustanku, generuje wrażenia, przywołuje z pamięci skojarzenia. Podąża na skróty, szybko prowadząc nas do konkluzji. Badacze – m.in. amerykańscy psychologowie Thimothy Wilson I Jonathan Schooler – dowodzą, że intuicyjne oceny okazywały się bardziej trafne i zgodne z ocenami ekspertów niż te przemyślane.

Jest jednak ale… Intuicji nie można ufać ślepo. Grzeszy ona bowiem uproszczeniami, preferuje potwierdzanie i przyjmowanie na wiarę, tłumi wątpliwości, jeśli pojawiają się niespójne dane.

Prof. David G. Myers w swojej książce „Intuicja, jej siła i słabość” opisuje grzechy intuicji, skądinąd znane psychologom reguły działania umysłu. Oto kilka z nich.

1.

Zbytnio ufamy swojej pamięci. Tymczasem wspomnienia nie są wiernymi kopiami doświadczeń. Przeciwnie, konstruujemy je za każdym razem nieco inaczej.

2.

Podlegamy nastrojowi. Uważajmy na niego – przenika on do naszych intuicji, po wygranej naszej drużyny zaczynamy widzieć swoją przeszłość w lepszych barwach, a w kiepskim nastroju ten sam neutralny wyraz twarzy odczytamy jako wrogi. Talmud mówi: nie widzimy rzeczy, jakimi są. Widzimy rzeczy takimi, jakimi my jesteśmy.

3.

Słabo znamy siebie. Nie łudźmy się, nie jesteśmy w stanie dotrzeć do przyczyn swoich uczuć i postaw. Ne potrafimy też przewidzieć, co da nam szczęście. Przeceniamy wpływ różnych okoliczności – takich jak pogoda, zrzucenie wagi lub większa liczba kanałów telewizji – na nasze samopoczucie.

4.

Błędnie przewidujemy nasze zachowania. Jak byśmy się zachowali, gdyby ktoś poprosił nas o poświęcenie trzech godzin na udział w kampanii na rzecz walki z rakiem? Aż połowa badanych, spytanych przez Stevena Shermana, twierdziła, że zgodzi się pomóc. Tymczasem naprawdę zgodziło się na to zaledwie 4 proc. Nasze intuicje dotyczące przyszłego zachowania często są nietrafne

5.

Bronimy dobrego mniemania o sobie. Uważamy się za lepszych niż przeciętna osoba, ponadprzeciętnie moralnych, uczciwych i bystrych; widzimy swój udział w sukcesach, ale nie w porażkach. A jeśli zdarzy się nam zrobić coś niewłaściwego, znajdujemy proste wytłumaczenie: „Przecież wszyscy tak robią”.

6.

Sądzimy, że wszyscy widzą i myślą podobnie. Intuicyjnie przyjmujemy, że świat jest taki, jakim go widzimy i pamiętamy. I że inni widzą go identycznie. A jeśli widzą go inaczej, to albo są uprzedzeni, albo głupi.

7.

Ulegamy złudzeniu „ja wiedziałem, że tak będzie”. Jak dowiódł Baruch Fischhoff, nawet najbardziej zaskakujące zdarzenia stają się oczywiste dla nas… gdy już się zdarzą. Łatwo o intuicję post factum.

8.

Nie doceniamy wpływu sytuacji. Zakładamy, że ludzie zachowują się w pewien sposób, bo tacy są – przyczyn ich zachowania dopatrujemy się w ich cechach. Ten fundamentalny błąd atrybucji popełniamy nawet wtedy, gdy wiemy, że komuś narzucono, jak ma się zachować.

9.

Dostrzegamy związki tam, gdzie ich nie ma. Takie złudne korelacje wyjaśniają wiele z naszych przesądów, np. ten, że bezpłodne pary, które adoptują dziecko, mają większe szanse na własne. Łatwiej zapamiętujemy rzucające się w oczy przypadki. I aktywnie szukamy informacji, które potwierdzą nasze wstępne przekonania.

Wiedza o tych regułach może nas uchronić przed pułapkami szybkiego, intuicyjnego myślenia. Czasem trzeba włączyć kontrolowany tryb umysłu, by dostrzec, że skrót myślowy prowadzi w ślepą uliczkę. Zatrzymać się, przemyśleć różne za i przeciw, a w szczególności to, czy tym razem warto zdać się na intuicję…

.

 

#PsychologyToday

Dodaj komentarz